کد مطلب: ۲۲۰۱۷
تاریخ انتشار: یکشنبه ۱ تیر ۱۳۹۹

سانسور از الطاف خفیه است

یونس عزیزی

اعتماد: بررسی کتاب، فرآیندی است که طی آن ناشران کتاب‌های خود را پیش از انتشار برای بررسی و صدور مجوز به اداره کتاب و کتابخوانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌فرستند و پس از بررسی از سوی بررسان، یا آن را غیرقابل چاپ اعلام می‌کنند یا مواردی را برای حذف، تعدیل یا تغییر پیشنهاد می‌دهند یا آن را بدون تغییر، قابل چاپ می‌دانند. این موضوع همواره از موارد محل اختلاف میان ناشران، نویسندگان و مترجمان با متولیان حوزه نشر و کتاب بوده است؛ گاهی تیزی تیغ ممیزی صدای نویسندگان را درمی‌آورد و گاهی کندی آن داد دیگر دلسوزان حوزه فرهنگ را. ممیزی یکی از جنجالی‌ترین بحث‌های حوزه کتاب است و سوالات زیادی را برای فعالان این عرصه

به وجود می‌آورد. مهم‌ترین و پرحاشیه‌ترین آن‌ها، سلیقه‌ای برخورد کردن با آثار نویسندگان است. در همین خصوص با امیر خداوردی داستان‌نویس و صاحب آثار «آمین می‌آورم» و «آلوت» به گفت‌وگو نشستیم که حاصل آن از نظر مخاطبان می‌گذرد.

 

می‌خواهیم درباره ممیزی کتاب حرف بزنیم. آیا آن را یک امر منطقی می‌دانید یا دستورالعملی سلیقه‌ای است که از سوی دولت‌ها اعمال می‌شود؟

دستورالعمل‌های دولتی کاملاً عقلانی است؛ چون کاملاً تابعِ منافع و مصالح دولت‌هاست.

شما این مساله را حق دولت‌ها می‌دانید یا حق عرف حاکم بر جامعه؟

من کسی نیستم که حق را تقسیم کنم. اما به نظرم می‌رسد شاید اساساً ممیزی حق نباشد؛ اینکه من، چه به عنوان حاکم و چه به عنوان عُرف و امثال آن، دیگری را از اظهارنظر صریح و روشن باز دارم، آیا حق است؟ اگر این حق باشد پس همه انسان‌های شریفی که در طول تاریخ با حاکمیت‌ها یا عرف حاکم بر جامعه مبارزه کرده‌اند، همه پیامبران، امامان، مصلحان اجتماعی همه آنها مستحق مجازات خواهند بود.

برخورد سلیقه‌ای با آثار نویسندگان و مطالبه ضابطه‌مند شدن ممیزی کتاب، از مواردی است که در طول سال‌های متمادی موضوع بحث بوده است؟ نظرتان در این رابطه چیست؟

به نظرم سانسور از الطاف خفیه الهی است. کافی است تصور کنیم که ممیزی نبود و نویسندگان همانند آنچه در فضای مجازی شاهد آن هستیم، هر چیزی که دلِ تنگ‌شان اقتضا می‌کرد، به قلم می‌آوردند و منتشر می‌شد، روشن است که در این صورت پس از مدتی کوتاه حجم عظیمی از احکام جزایی، تشویش اذهان عمومی، اشاعه فحشا و غیره و ذلک، علیه ایشان صادر می‌شد و زندان‌هایی که برای نویسندگانِ فضای مجازی جای کافی و بایسته ندارند، مملو می‌شد از نویسندگانِ فضای حقیقی.

در فضای نشر کشور شاهد بوده‌ایم کتابی مجوز نشر گرفته، ولی پس از چند ماه از انتشار، کتاب لغو مجوز شده و گاهی بعد از چندین چاپ دیگر به کتاب مجوز داده نشده است. فارغ از اینکه آیا اصل ممیزی کتاب درست و قانونی است یا نه، موضوعی که بیشتر باعث چالش نویسندگان است، عدم تعریف شاخص‌هایی است که به واسطه آنها حدود قانونی ممیزی کتاب، مشخص و از تنگ‌نظری و اعمال سلیقه در امر ممیزی جلوگیری شود. این موضوع شما را اذیت نکرده است؟

ببینید! قانون یک متن است و متن هر